Hlaðvarp
Hvað liggur að baki matnum sem þú borðar og vörunum sem þú notar?
Á bakvið hverja vöru er saga – saga um framleiðsluferli, ræktunaraðferðir, umhverfisáhrif og dýravelferð. Í hlaðvarpinu köfum við ofan í það sem skilur lífræna framleiðslu frá annarri. Þótt vottunarmerkið sé aðeins eitt tákn, þá liggur heill heimur af hugsjónum, reglum og vinnubrögðum þar að baki.
Í þáttunum fær Anna María gesti í heimsókn og ræðir um:
-Lífræna ræktun og landbúnað á Íslandi
-Sjálfbærni og umhverfisvernd
-Heilnæmi matvæla og dýravelferð
-Allt milli himins og jarðar sem tengist lífrænum lífsstíl
Á árunum 2020 og 2021 hélt Berglind Häsler úti Hlaðvarpi Havarí – sem fjallaði um lífræna ræktun og framleiðslu, það lá í dvala í nokkur ár þar til hlaðvarp Lífræns Íslands fór formlega í loftið í febrúar 2026. Umsjón er í höndum Önnu Maríu Björnsdóttur verkefnastýru Lífræns Íslands.
#1 – Ingólfur Guðnason
Hvað þýðir það í raun að rækta „lífrænt“ og hvers vegna skiptir vottun máli?
Í þessum þætti fáum við góðan gest, Ingólf Guðnason garðyrkjufræðing, sem í byrjun árs 2026 var sæmdur heiðursmerki hinnar íslensku fálkaorðu fyrir brautryðjendastörf sín og kennslu í lífrænni ræktun.
Ingólfur hefur verið leiðandi afl í íslenskri garðyrkju um árabil. Hann þróaði námsbraut í lífrænni ræktun matjurta við Garðyrkjuskólann á Reykjum og rak, ásamt eiginkonu sinni Sigrúnu Elfu Reynisdóttur, garðyrkjustöðina Engi þar sem þau stunduðu lífræna ræktun til margra ára.
Í þættinum ræðum við við Ingólf um:
Lífræna vottun: Af hverju hún er trygging fyrir neytendur og mikilvægt tæki fyrir framleiðendur.
Söguna bak við Engi: Reynsluna af því að reka lífræna garðyrkjustöð á Íslandi.
Menntun og framtíðina: Hvernig kennsla í lífrænum aðferðum mótar nýja kynslóð ræktenda.
Stöðuna í dag: Hvar stendur Ísland í samanburði við nágrannalöndin þegar kemur að lífrænni framleiðslu?
#5 – Anna María Björnsdóttir
Hvergi í heiminum er hlutfall lífrænna afurða hærra í stórvöruverslunum og í Danmörku. Þetta er engin tilviljun heldur liggur að baki 30 ára markviss vinna í þessa átt, vinna sem hefði ekki skilað jafngóðum árangri ef stjórnvöld hefðu ekki markað sér stefnu í þessum efnum, fyrst allra þjóða. Danmörk var líka fyrsta landið í heiminum til að setja sér stefnu um að opinber mötuneyti ættu að nota 60% lífrænar afurðir. Vegna þessa er Danmörk orðin þekkt og virt matvælaþjóð, þekkt fyrir hágæða mat sem seldur er um heim allan. Fleira spilaði inn í til að þessi lífræna bylting næði fótfestu og má þá einnig nefna fræðslu um ágæti lífrænnar framleiðslu. Útflutningur hefur aldrei verið meiri og sama má segja um innlenda eftirspurn. Þetta þrýstir svo á bændur sem æ fleiri skipta um kúrs.
Þátturinn að þessu sinni er helgaður ,,dönsku leiðinni,“ svokölluðu en það er sú leið sem Danir hafa farið í viðleitni sinni til að auka og efla lífræna framleiðslu og er sú leið leidd af samtökunum Lífræn Danmörk. En þess má geta að nú hefur átaksverkefni verið hrundið af stað hér á landi undir heitinu Lífrænt Ísland. Verkefnið er stutt af atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu auk Bændasamtaka Íslands og það er VOR sem leiðir verkefnið. Í þessum 5. þætti um lífræna framleiðslu talar Berglind við Önnu Maríu Björnsdóttur. Anna María bjó í Danmörku í 10 ár og er mikil áhugakona um lífræna framleiðslu. Frá því í vetur hefur Anna María unnið að heimildamynd um lífræna framleiðslu á Íslandi og nú í sumar þvælst um landið og spjallað við framleiðendur.
#4 – Sólveig Eiríksdóttir (Solla)
Sólveig Eiríksdóttir, sem kölluð er Solla, hefur í áratugi talað fyrir lífrænni ræktun og lífrænum afurðum. Það sé einfaldlega betra fyrir umhverfi, menn og dýr. Solla er gestur Havarí hlaðvarpsins að þessu sinni, þáttar um lífræna ræktun og framleiðsu sem unninn er í samstarfi við VOR og Bændablaðið.
#3 – Karen Jónsdóttir
Þriðji viðmælandi Berglindar Häsler er Karen Jónsdóttir sem á og rekur Kaja Organic á Akranesi. Karen tileinkaði sér lífrænan lífstíl þegar hún veiktist fyrir allmörgum árum. Karen rekur eina kaffihús landsins sem vottað er lífrænt, þá er hún einnig heildsali, framleiðandi og frumkvöðull. Í þættinum fáum við að smakka fyrstu íslensku jurtamólkina – byggmjólk!
#2 – Kristján Oddsson
Kristján Oddsson, bóndi að Neðra Hálsi í Kjós, er viðmælandi Berglindar Häsler í öðrum þætti af Hlaðvarpi Havarí á Hlöðunni, hlaðvarpi Bændablaðsins. Kristján er frumkvöðull í lífrænni ræktun á Íslandi og einn eiganda fyrirtækisins Bióbú sem sérhæfir sig í vinnslu á lífrænum mjólkurafurðum. Kristján og kona hans, Dóra Ruf, stofnuðu fyrirtækið árið 2003. Í þættinum segir Kristján lífræna ræktun geti skipað stóran sess í baráttunni við loftlagsvána. Vandinn hér á landi sé hins vegar sá að enn sé glímt við ákveðna fordóma í garð lífrænnar ræktunar og að skortur á sveigjanleika hjá eftirlitsaðilum og í regluverkinu sjálfu fæli bændur frá eða verði til þess að þeir missi móðinn. Að mati Kristjáns er mikilvægt að líta á lífræna ræktun sem þróunarverkefni, sér í lagi á meðan hún er að festa sig í sessi. Hlaðvarp Havarí – samtal um lífræna ræktun og framleiðslu er unnið í samvinnu við VOR hagsmunafélag framleiðenda sem stunda lífræna ræktun eða fullvinnslu lífrænna, íslenskra afurða.
#1 – Eygló Björk Ólafsdóttir
Berglind Häsler, eigandi Havarí í Berufirði og markaðsstjóri í Reykjavík, stýrir hlaðvarpinu Havarí – samtal um lífræna ræktun og framleiðslu í Hlöðunni, hlaðvarpi Bændablaðsins. Í fyrsta þætti sínum spjallar Berglind við Eygló Björk Ólafsdóttur, bónda í Vallanesi á Fljótdalshéraði og annan eiganda framleiðslufyrirtækisins Móðir Jörð. Hún er einnig formaður VOR – verndun og ræktun, sem er hagsmunafélag framleiðenda sem stunda lífræna ræktun eða fullvinnslu lífrænna, íslenskra afurða. Hlaðvarpið Havarí er samvinnuverkefni VOR og Bændablaðsins.