Gunnar biobóndinn
Litla-Hildisey – ,,Heimsins fallegasti staður!”
Gunnar Bjarnason stundar lífræna kartöflu- og kornrækt á Litlu-Hildisey. Hildiseyjar er getið í Landnámu, en í dag eru Hildiseyjarnar þrjár: tvær Stóru-Hildiseyjar og síðan Litla-Hildisey. Nafnið er dregið af orustu, sbr. að hafa „marga hildina háð“. Gunnar hóf aðlögun að lífrænni vottun árið 2019 og hefur áherslan síðan þá verið á kartöflur og korn, aðallega bygg og hafra.
„Þegar ég ákvað að fara að rækta matvæli þá kom ekkert annað til greina en lífræn ræktun. Mér þykir galið hvernig framleiðsla matvæla fer fram í heiminum og óskiljanlegt hvernig við höfum látið það gerast,“ segir Gunnar.
Hann bendir á að matvælaframleiðslu á Vesturlöndum sé stýrt af örfáum risafyrirtækjum sem setji hagsmuni sína framar neytendum, bændum og náttúrunni.
„Gjörunnin matvæli, efna- og eiturnotkun þykir ekki bara sjálfsagt mál, heldur þykir líka eðlilegt að fela það fyrir neytendum. Af hverju látum við bjóða okkur þetta?“
Leit að réttu yrkjunum
Gunnar er stöðugt að prófa ný kartöfluyrki í þeirri von að finna kartöflur sem eru bragðgóðar, hafa þol gagnvart sjúkdómum eins og kartöflumyglu og vaxa ásættanlega þrátt fyrir að fá afar litla hjálp í formi aðkeyptra næringarefna.
„Kartöflur þurfa mikla næringu úr jarðveginum og því skiptir það mig máli að velja yrki sem hafa getu til að vinna þessi næringarefni úr moldinni sjálf.“
Aðspurður um hvað lífræn ræktun þýði fyrir hann persónulega, svarar Gunnar að hann hafi áður fyrr hugsað lítið um hvað hann léti ofan í sig eða hvernig maturinn væri búinn til. Í dag velur hann lífrænt því hann treystir ströngum kröfum og eftirliti þriðja aðila. Hann segir það mikinn kost að þurfa ekki að lúslesa innihaldslýsingar; vottunin sé trygging fyrir því að varan sé hrein.
Vísindaleg nálgun
Gunnar nálgast ræktunina með vísindalegum aðferðum og framkvæmir fjölda tilrauna á búinu.
„Það skemmtilegasta, og kannski erfiðasta líka, er að reyna að tengja saman orsök og afleiðingu í þeim endalausu tilraunum sem ég er að gera. Ég er að mæla plönturnar og skrá alls kyns breytur, svo sem spírunarhraða, vaxtarhraða og sykurinnihald (brix), og reyna að tengja það við efni í jarðveginum, hitastig, jarðvinnslu og moltugjöf.“
Hann vonast til að uppgötvanir hans nýtist fleirum í framtíðinni, enda græði allir á því að minnka notkun á innfluttum tilbúnum áburði og finna betri leiðir til að kljást við illgresi og skaðvalda.
Grænþvottur
Gunnar segir mikilvægt að neytendur séu vel upplýstir um muninn á raunverulegri vottun og svokölluðum „grænþvotti”.
„Grænþvottur er markaðsaðferð þar sem framleiðandi reynir viljandi að villa um fyrir neytendum með því að halda því fram að varan sé umhverfisvænni en hún raunverulega er. Merkingar eins og ‚vistvænt‘, ‚náttúruvænt‘ og ,lífrænar varnir” eru því miður oft marklausar því það gilda engar reglur um þær. Ef varan hefur Evrópulaufið þá er hún vottuð. Vara sem seljandi kallar lífræna án þess að geta framvísað vottun er að öllum líkindum að blekkja neytendur.“
Samfélagið og framtíðin
Fjölskyldan hefur skipt Gunnar öllu máli á þessari vegferð, sem og hið góða samfélag í sveitinni þar sem bændur hjálpast að. Aðspurður um sögu á bak við nafnið eða sérstakar hefðir, svarar hann léttur í bragði:
„Mig dreymir alltaf um að eiga mynd af mér í vinnugallanum með heykvísl fyrir utan Laugarásbíó með traktorinn minn við hliðina á mér.“
Við hjá Lífrænu Íslandi skorum á Gunnar að láta af því verða!
Gunnar telur að lykillinn að framförum sé að tala opinskátt um vankanta ósjálfbærrar framleiðslu.
„Ég tel að siðferðislega getum við ekki haldið áfram á sömu braut. Við þurfum ekki að kollvarpa öllu á einum degi, en ef við gerum hlutina aðeins betur í dag en í gær, þá skilar það sér til okkar allra. Það eru til betri aðferðir, við kunnum bara ekki nógu vel á þær – ennþá.“
Höfundur: Gunnar Bjarnason bóndi
